Van Oranje Nassau`s Oord tot sanatorium.

Van Oranje Nassau`s Oord tot sanatorium.

Godert Willem Graaf van Rechteren van Appeltern (1841- 1902) werd geboren op 19 oktober 1841 te Zwollerkerspel als zoon van Mr. Jacob Hendrik graaf van Rechteren en Geertruid Agnes baronesse de Vos van Steenwijk. Hij verloor zijn ouders op zeer jonge leeftijd en na het gymnasium te Zutphen te hebben doorlopen studeerde hij van 1859 tot 1864 in Leiden rechten, waarna hij advocaat werd te Wageningen een plaats waar hij zijn naamgenoot baron Van Dedem trof. Later zou zijn enige dochter Petronella Geertruida Agnes van Rechteren (1868-1928) huwen met Baron Alexander van Dedem van den Berg (z.a.). Hun beider interesse voor de Dreijen te Oosterbeek zal hier niet vreemd aan zijn. Op 2 januari 1867 huwde hij te Londen met Augusta Isabella Alexandrina Janssens (1845- 1902), dochter (buitenechtelijk) van Barber Janssens en koning Leopold I van België.
Op 2 november 1871 overleed de heer van Kortenburg mr. Reinhard Crommelin (1810- 1871), advocaat te Amsterdam, op zijn buiten. Hij wordt begraven op de nabijgelegen begraafplaats “Onder de Bomen” te Renkum.

Graf van Crommelin op de begraafplaats "Onder de Bomen" te Renkum

Graf van Crommelin op de begraafplaats “Onder de Bomen” te Renkum.

Deze had het oude huis Cortenbergh rond 1840 gekocht en er in 1859 nog een grote vernieuwing doorgevoerd. Toch laat hij het buitenafbreken en er een nieuw buitenhuis, naar een ontwerp van de architect L. H. Eberson, voor in de plaats zetten. Crommelin had meerdere buitens, waaronder, tussen 1847 en 1855, het buiten De Horst te Driebergen-Rijsenburg. Zijn woonhuis lag aan de Herengracht 214, nabij de Raadhuisstraat, te Amsterdam. Het fraaie herenhuis werd in 1917 gesloopt. Caspar Philips Jacobszoon tekende het op in zijn grachtenboek.

Herengracht 214 te Amsterdam.

Herengracht 214 te Amsterdam.

crommelin

Reinhard Crommelin.

Uit de nalatenschap worden 200 ha. en het huis gekocht door Van Rechteren van Appeltern. Hij herintroduceerde voor het buiten de naam Grunsfoort en gebruikte het als een buitenhuis daar hij er alleen in de zomermaanden met zijn gezin woonde. Hij beperkte zijn daadkracht niet tot de onmiddellijke omgeving van het huis en liet in 1872 de Nieuweweg aanleggen, een korte verbinding van het dorp Renkum naar Grunsfoort.

In 1874 wordt hij aangesteld als kerkvoogd van de Hervormde gemeente te Renkum. In 1881 wordt hij benoemd tot kamerheer des Konings en in 1895 tot kamerheer in buitengewone dienst van koningin Wilhelmina. In het jaar van zijn aanstelling tot kamerheer, kocht op 16 september 1881 koning Willem III, na lang aandringen bij Van Rechteren van Appeltern, het landgoed Grunsfoort. Op 15 september 1881 doen de nieuwe eigenaren voor het eerst Grunsfoort aan. Op de wegover het Grunsfoortse dijkje boden de oudste kinderen van de familie Reijmer, bewoners van huis “Redichem” (z.a.) een bloemenstruikje aan. Sinds die tijd verdween de naam Grunsfoort voor het gebied en sprak men in navolging van de nieuwe eigenaren van Oranje Nassau`s Oord. Dit bijzonder fraaie landgoed moest dienen als zomerverblijf voor zijn tweede vrouw, koningin Emma. De koning liet het landhuis met een verdieping verhogen door meester-timmerman H.A.J. Popping en meester-metselaar P. de Leeuw uit Wageningen. Voorts werd een koetshuis en stallen opgetrokken. In de kwekerij werd een oranjerie gebouwd en voor de koning werd door de plaatselijke smid Hendrik van Roest (z.a.) een volière voor fazanten gebouwd. Het ontwerp voor de parkaanleg was van Louis Paul Zocher. Op 28 juli 1883 betrok het echtpaar de zomer- residentie. Het paar kwam met hun 3 jarige dochter Wilhelmina aan op station Oosterbeek-Laag waar zij werden afgehaald met koetsen. Op het station stond, uiteraard, de burgemeester van Renkum Jan van Embden. Een opmerkelijk detail bij de tocht naar ONO was de met wit zand afgedekte Dorpsstraat, teneinde het geratel van de koetsen te beperken. Het koninklijk paar verbleef echter maar 2 zomers op het landgoed. Na het overlijden van Willem III in 1890 verloor Emma de aandacht voor het buiten en kreeg de Wageningse notaris J.M.F. van Everdingen de functie van rentmeester en behartigde hij, van 1891 tot 1899, de belangen. In 1901 schonk Koningin Emma het landgoed aan de Vereniging tot Bestrijding van Tuberculose die er een sanatorium in vestigde.

Het huis Oranje Nassaus Oord na de verbouwing van Willem III voor in gebruik neming als sanatorium

Het huis Oranje Nassau`s Oord na de verbouwing van Willem III voor in gebruik neming als sanatorium.

Op 26 oktober 1901 wordt het sanatorium plechtig geopend door koningin Wilhelmina. In de villa was plaats voor 30 patiënten, zodat tot aanbouw werd besloten. Als eerste directeur werd dr. Johannes Willem Frederik Donath aangesteld (    ) Nog in 1901 werd aan het buiten een gebogen sanatorium-aanbouw aangebouwd, een ontwerp van de architect Eduard Cuypers. Naar verluidt koos men voor een gebogen vorm om tocht adequaat tegen te gaan. Vrij snel groeide het aantal patiënten tot over de 300.

De woning van Donath als geneesheer-directeur op het terrein wonend.

De woning van Donath als geneesheer-directeur op het terrein wonend.

De nieuwe aanbouw westelijk van het eertijdse paleis.

De nieuwe aanbouw westelijk van het eertijdse paleis.

ren718

Op de veranda’s werden de patiënten buiten te ruste gelegd teneinde de heilzame werking van de buitenlucht te genieten.

Ook lagen patiënten in de buitenhal.

Ook lagen patiënten in de buitenhal, die in de afwerking sterk op de veranda’s leek.

In 1906 kon men twee dingen vieren: de band tussen het koningshuis en het voormalige Grunsfoort die 25 jaar bestond hetgeen samenviel met het feit dat 25 jaar geleden Donath zijn artsenbul had behaald. Vooral het laatste was aanleiding tot feestelijkheden en het verschijnen van een fraai foliant.

Bij de feestelijkheden werd een Liber Amicorum aangereikt aan Donath, een fors foliant met 4 pagina`s decoratie, 1 pagina welke de deugden van Donath beschrijft, 20 pagina’s met handtekeningen van de “Commissie”, 11 pagina’s met die van oud-patiënten, 4 met huidige patienten, 1 met die van “Beambten en personeel” en 3 met die van “Vrienden”. De illustraties waren van de hand van de Amsterdamse kunstenaar Henk van den Oever.

Het Liber Amicorum voor Donath.

Het Liber Amicorum voor Donath. (Afbeelding Bubb Kuyper Haarlem)

Op 12 juli van dat jaar verscheen in het tijdschrift  “De Prins” een artikel over het sanatorium ONO.

donath

Reeds één jaar later, op 30 april 1907, leiden interne spanningen tot het vertrek van Donath.  Hij werd opgevolgd door de Rotterdammer dr. A. Schuld.
Donath overlijdt in 1920 te Den Haag. Hij woont dan al enige jaren te Bennekom.

 

Overlijdensakte van Donath. Gelders Archief Arnhem.

Overlijdensakte van Donath. Gelders Archief Arnhem.

 

 

 

 

2 reacties op "Van Oranje Nassau`s Oord tot sanatorium."

  1. Bert Jansen  11 april 2016 at 04:21

    My mother and grandmother worked there in early 1933 in the nursing capacity. I wish there were more records available that I could research but no luck so far. Great pictures and information.

    Beantwoorden
  2. Heemkunde Renkum  3 januari 2018 at 15:32

    Wellicht heeft het archief van ONO meer informatie. De patientkaarten zijn naar wij menen overigens niet meer aanwezig.

    Beantwoorden

Reageren

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.