2 – Klooster Mariëndaal (1392-1587)

Klooster Mariëndaal

Wijnand van Arnhem sticht het klooster 1392

[dt_gap height=”40″]

Amsterdam – Rijksmuseum (2013)

[dt_gap height=”20″]

In een hoger gelegen deel van dat dal, in de onmiddellijke nabijheid van de sprengkop van de beek, stelde een aanzienlijke Arnhemse burger – Wijnand van Arnhem – in 1392 grond ter beschikking om een klooster te stichten.

Het klooster kreeg, naar de ligging bij de bronnen en beken, de naam ‘Domus Fontis Beatae Mariae’, ‘Het huis bij de bron van de Heilige Maria’. Deze lange naam werd in het dagelijks gebruik Fonteijne-klooster (fonteijn=bron), Mariënborn (born=bron) en later Mariëndaal.

[dt_gap height=”10″]

 ‘Domus Fontis Beatae Mariae’ – ‘Het huis bij de bron van de Heilige Maria’
Fonteijne-klooster – Klooster Mariënborn – Mariëndaal

[dt_gap height=”10″]

Wijnand van Arnhem had van de Gelderse Hertog Willem van Gulik en de bisschop van Utrecht, Floris van Wevelinchoven, toestemming gekregen om het klooster te vormen naar het voorbeeld van het beroemde klooster te Windesheim, even ten zuiden van Zwolle. Daar leefden Geert Grote en zijn volgelingen volgens de regels van de ‘Augustijner orde der Reguliere kanunniken’.

Eén van die volgelingen, de Arnhemse burger Arent van Gruythuijzen, ondersteunde Wijnand van Arnhem bij de stichting van het nieuwe Augustijnerklooster bij Arnhem. enkele geestelijken, waaronder Meester Floris Radewijns, Willem van Gronde en Jan van Brinkrink, kwamen uit Windesheim over om voor de inrichting van het klooster te zorgen.

De bouwmeesters waren Hendrik Wildo uit ‘s-Hertogenbosch en Hendrik Wilsen uit Kampen. De eerste rector van het klooster was Johannes van Kempen, de broer van de beroemde Thomas à Kempis. De eerste prior (bestuurder) was Arnold van Kalkar.

In 1496 verwoestte een brand vrijwel het gehele kloostercomplex, maar het is later weer herbouwd.

De bewoners van het klooster hielden zich vooral bezig met landbouw en wetenschap en het klooster had een eigen kerkhof.

[dt_gap height=”20″]

Het kloostercomplex lag bovenaan de 
de huidige "kloosterweide".

[dt_gap height=”30″]

 Groeiende rijkdom, maar na de reformatie volgt afbraak…

[dt_gap height=”10″]

Het klooster stond waarschijnlijk ten noord-oosten van het huidige hoofdgebouw (op de zogenaamde kloosterweide). (Gelders archief, nummer 0124-AKV816).

Het grondbezit van het klooster groeide sterk. Aangrenzende gebieden van o.a. de huidige delen Hoog Erf en Lichtenbeek gingen tot het kloosterbezit horen. Ook had het klooster landerijen in de uiterwaarden bij Oosterbeek en bij Warnsborn.

De rijkdom van het klooster groeide verder door het beheer van vier watermolens langs de beek, waaronder waterkorenmolen ‘De Hes’ in de buurschap Clingelbeek. De broeders hielden verder drie schaapkudden. Voor het behandelen van de wol beschikte het klooster over een volmolen (vollen = vervilten door voortdurend aanstampen in kuipen met urine en boter).

De groeiende rijkdom van het klooster stond in contrast met de oorspronkelijke doelstellingen van de kloostergemeenschap. Klaagde een kloosterling in het begin nog dat ‘De gasten en de varkens hebben het hier beter dan de mensen’, in de 16de eeuw is er sprake van uitspattingen. In 1557 wordt de gelofte van kuisheid geschonden en moet de kloosteroverste de hulp inroepen van Het Hof van Gelre om de overtreder uit het klooster te laten verwijderen. In 1569 werden drie kloosterlingen wegens gebrek aan tucht in de gevangenis van de Janspoort in Arnhem opgesloten.

De kritiek die de Moderne Devotie had op de rijkdom en macht van de katholieke kerk kreeg rond 1520 een nieuwe dimensie met de ideeën van Maarten Luther. Hervormde predikers vanuit Duitsland vonden dan ook onderdak in het klooster Mariëndaal. De kloosterlingen zelf bleven trouw aan Rome en de paus.

[dt_gap height=”10″]

Huis " `t Zonneheem"

Het klooster Windesheim is als voorbeeld gebruikt voor
“Het huis bij de bron van de Heilige Maria”

[dt_gap height=”20″]

Sloop van alle kloostergebouwen rondom Arnhem (1580)

[dt_gap height=”10″]

[dt_gap height=”20″]

In 1578 ging Arnhem over tot het Hervormde geloof. Alle katholieke instellingen in de stad werden in snel tempo ontmanteld en dat verliep niet altijd even zachtzinnig.

Om de verdere overgang in goede banen te leiden, besloot het Arnhemse stadsbestuur op 1 februari 1580 om alle kloostergebouwen rondom de stad zelf te slopen om ‘onordent-liche affbreken ende devasteren’ te voorkomen.

Het plaatsvervangend hoofd (procurator) van Mariëndaal verzocht de stedelijke overheid om de sloop van zijn gebouw nuttig aan te wenden. Hij wilde voorkomen dat ‘hoeren en boeven’ met het gebouw en de inventaris aan de haal gingen. Aldus geschiedde en werden de stenen van het kloostercomplex gebruikt om de lanen in het landgoed te verharden. Het grootste deel van de stenen werd gebruikt bij de (her)bouw van diverse bouwwerken, vooral de poorten en muren van de vestingwerken, in Arnhem. Het klooster werd in 1580 verlaten, waarna vanaf 1586 de totale sloop plaatsvond.

De kloostergronden en de buitenbezittingen werden door de Gedeputeerden van het Kwartier van Veluwe, waaronder Arnhem en Mariëndaal vielen, in beslag genomen en verkocht.

[dt_gap height=”20″]

[dt_gap height=”30″]

 Belangrijke personen, gebouwen en meer…

[dt_gap height=”10″]

Geert Grote

[dt_gap height=”10″]

Mechteld van Gelre

[dt_gap height=”10″]

Molen ‘de Hes’

[dt_gap height=”10″]

Reformatie

[dt_gap height=”10″]

[dt_gap height=”30″]

[dt_gap height=”30″]

[dt_gap height=”30″]

In de onderstaande prent van prentmaker: Gerardus Emaus de Micault (vermeld op object) (Dordrecht 17-feb-1798 – Gouda 25-nov-1863) zien we Soldaten in een boerendorp – Het dorp Oosterbeek in Gelderland

[dt_gap height=”40″]

[dt_gap height=”30″]

Er zijn nog veel meer musea en archieven online. Bij museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam is deze prent van het Oude kerkje uit 1631 te vinden.

[dt_gap height=”10″]

Musea met Renkumse kunst in hun collectie

Reageren

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.