Lezing Baksteenfabricage in Gelderland

Woensdag 13 mei 2009

De Nederlandse baksteenfabricage die vooral in de uiterwaarden langs de grote rivieren werd uitgeoefend, is de afgelopen halve eeuw totaal van beeld veranderd. Ooit lagen de veldovens langs de rivier als kralen aan een snoer geregen. Ze werden vervangen door de ring- en vlamovens met hun hoge schoorstenen, die nagenoeg nu allemaal uit het rivierengebied zijn verdwenen. Tussen Arnhem en Vianen waren meer dan 45 steenfabrieken te vinden. Ooit stonden er in de gemeente Renkum zes steenfabrieken. De namen van de steenfabrikanten klinken ons nog bekend in de oren, zoals Van Wijck, Colenbrander, Jurgens, Paes en Mijnlieff.

Ruïnes en herinneringen restten ons nog van een bedrijfstak die tot in de jaren zestig van de vorige eeuw aan duizenden mensen werkgelegenheid bood. Door sluiting, sanering en schaalvergroting zijn er thans in geheel Nederland nog maar 45 steenfabrieken in exploitatie. Dikwijls woonde het arbeidersvolk onder erbarmelijke omstandigheden in huisjes op het fabrieksterrein en werden zij als sociale groep genegeerd door de plaatselijke bevolking. Ook dit steenovenvolk is verdwenen. Werkten er in 1920 nog circa 20.000 mensen in de baksteenindustrie, thans zijn het er geen 1700 meer. Maar de productie is wel vergroot.

Deze thema’s komen met betrekking tot de verdwenen steenfabrieken in Renkum in de voordracht aan de orde en worden geplaatst tegen de algemene achtergrond van de ontwikkeling van de Gelderse baksteenindustrie.

Dr. G.B. Janssen (geboren in 1931 te Lobith-Tolkamer) werd in 1986 gepensioneerd als beroepsofficier K.L. Na het reeds eerder behalen van de MO-akten geschiedenis en staatsinrichting begon hij in 1980 aan een doctorale studie geschiedenis aan Katholieke Universiteit Nijmegen, die hij in 1982 afrondde. Hij promoveerde in 1987 cum laude aan de Katholieke Universiteit Brabant te Tilburg op het proefschrift ‘De baksteenfabricage in Nederland 1850-1920. Janssen schreef daarnaast het gedenkboek over de landelijke steenfabrikantenbond (‘100 Jaar georganiseerde baksteenindustrie 1884-1984’) en een boek over een plaatselijke woningbouwvereniging (‘De Goede Woning te Herwen & Aerdt’). Gezamenlijk voldoende reden voor de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, om hem in 1988 een van de ‘De la Court’ prijzen toe te kennen. In 2008 verscheen zijn boek over ‘Twee eeuwen Gelderse Baksteenfabricage’.

Sinds zijn pensionering is dr. Janssen werkzaam als free-lance historicus en publiceerde onder meer over baksteenfabricage, krijgsgeschiedenis, kerkgeschiedenis, archeologie en woningbouw. Voor zijn inzet voor de verbreiding van de regionale geschiedbeoefening kreeg hij in 1995 de cultuurprijs (Burgemeester van Bastelaarprijs) van de gemeente Zevenaar uitgereikt.

                            De avond wordt gehouden op:
                            Woensdag 13 mei 2009
                            Locatie: deBieb Renkum, Europalaan 43, 6871 ZA Renkum
                            Aanvang: 20.00 uur, zaal open 19.30 uur

Donateurs hebben vrije toegang, voor overige belangstellenden bedraagt de toegangsprijs € 5,00. Vanwege het beperkte aantal plaatsen, is aanmelding vooraf bij het secretariaat gewenst. Telefoon: 026 – 333 66 69, e-mail: derodermouton@hetnet.nl.

Wij hopen u deze avond te mogen verwelkomen.

Namens de activiteitencommissie,
Betty de Roder.